Czy sąd może orzec opiekę naprzemienną bez zgody matki lub ojca? Czy sprzeciw jednego z rodziców wystarczy, aby dziecko zamieszkało wyłącznie z drugim rodzicem? A może sąd może ustalić opiekę naprzemienną już na pierwszej rozprawie rozwodowej, zanim jeszcze zapadnie wyrok?
Czy sąd może orzec opiekę naprzemienną, jeśli jeden z rodziców się na nią nie zgadza? Czy może to zrobić już na pierwszej rozprawie rozwodowej?
Tak. Polskie prawo dopuszcza ustalenie pieczy naprzemiennej nawet wbrew stanowisku jednego z rodziców. Decydujące znaczenie ma dobro dziecka, a nie sama zgoda lub sprzeciw matki czy ojca.
Co ważne, sąd może ustalić opiekę naprzemienną również w drodze zabezpieczenia, czyli jeszcze przed wydaniem wyroku rozwodowego.
Nie. Zgodnie z art. 58 § 1a Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku braku porozumienia rodziców sąd rozstrzyga o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców.
Oznacza to, że sąd może orzec opiekę naprzemienną bez zgody matki lub ojca, jeżeli uzna, że taki model odpowiada potrzebom dziecka.
Sam konflikt między rodzicami nie wyklucza automatycznie pieczy naprzemiennej. Sąd powinien jednak ocenić, czy rodzice są w stanie współpracować w najważniejszych sprawach dziecka i czy konflikt nie zagraża jego bezpieczeństwu.
Tak. Sąd nie musi czekać na zakończenie procesu rozwodowego.
Podstawą prawną są przede wszystkim:
Sąd może zatem wydać postanowienie o zabezpieczeniu pieczy naprzemiennej już na pierwszej rozprawie, a w określonych sytuacjach nawet wcześniej.
Takie rozstrzygnięcie obowiązuje na czas postępowania i nie przesądza o treści przyszłego wyroku.
Wyobraźmy sobie sytuację, w której rodzice przez 13 miesięcy sprawują pieczę naprzemienną. Dzieci mieszkają na zmianę u matki i ojca, mają ustalony harmonogram, a oboje rodzice uczestniczą w ich wychowaniu.
Nagle jeden z rodziców zmienia zdanie i domaga się, aby dzieci zamieszkały wyłącznie z nim.
Czy sąd musi uwzględnić takie żądanie?
Nie.
Sama zmiana stanowiska jednego z rodziców nie oznacza, że dotychczasowa opieka naprzemienna powinna zostać zakończona.
Sąd powinien przede wszystkim ustalić, jak ten model funkcjonował w praktyce, czy dzieci miały zapewnioną stabilizację oraz czy jego kontynuowanie odpowiada ich potrzebom.
Jeżeli piecza naprzemienna przez dłuższy czas sprawdzała się, jest to istotny argument przemawiający za jej utrzymaniem.
Nie każdy konflikt między rodzicami oznacza, że opieka naprzemienna jest niemożliwa.
Rodzice mogą pozostawać w sporze dotyczącym rozwodu, a jednocześnie prawidłowo wykonywać obowiązki wobec dzieci.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy konflikt uniemożliwia współpracę, prowadzi do przemocy lub negatywnie wpływa na dziecko.
Sąd powinien oceniać rzeczywiste zachowania rodziców, a nie wyłącznie ich wzajemne zarzuty.
Nie wystarczy więc samo twierdzenie, że drugi rodzic nie nadaje się do sprawowania pieczy naprzemiennej. Znaczenie mają konkretne okoliczności i dowody.
Rodzic, który chce uzyskać zabezpieczenie opieki naprzemiennej albo utrzymać dotychczasowy model, powinien wykazać, że takie rozwiązanie odpowiada dobru dziecka.
Pomocne mogą być harmonogramy opieki, korespondencja rodziców, dokumenty ze szkoły lub przedszkola, informacje o wizytach lekarskich, zeznania świadków oraz dowody potwierdzające codzienne zaangażowanie w wychowanie dziecka.
Sąd może również skorzystać z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów (OZSS) i przeprowadzić wysłuchanie dziecka, jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki.
Opinia OZSS nie jest jednak obowiązkowa przed wydaniem każdego postanowienia o zabezpieczeniu.
Tak. Opieka naprzemienna nie oznacza automatycznie braku alimentów.
Zgodnie z art. 133 i 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego znaczenie mają usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców.
Nawet jeżeli dziecko spędza podobną ilość czasu z matką i ojcem, sąd może orzec alimenty, uwzględniając sytuację finansową rodziców i rzeczywisty podział kosztów utrzymania dziecka.
Jeżeli sprawa rozwodowa już się toczy, można wystąpić z wnioskiem o zabezpieczenie pieczy naprzemiennej na czas trwania postępowania.
We wniosku warto dokładnie określić proponowany harmonogram oraz przedstawić dowody potwierdzające, że taki sposób sprawowania pieczy odpowiada potrzebom dziecka.
Jeżeli opieka naprzemienna funkcjonowała już wcześniej, szczególnie ważne jest wykazanie, jak wyglądała w praktyce.
Tak. Opieka naprzemienna bez zgody matki lub ojca jest prawnie możliwa, również w ramach zabezpieczenia na czas postępowania rozwodowego.
Podstawowe znaczenie mają art. 58 § 1a k.r.o. oraz art. 755 § 1 pkt 4 k.p.c.
Jeżeli dzieci od wielu miesięcy mieszkają na zmianę u obojga rodziców, sąd powinien uwzględnić tę okoliczność. Sama zmiana zdania jednego z rodziców nie przesądza o konieczności zakończenia dotychczasowego modelu.
Najważniejsze jest dobro dziecka, jego bezpieczeństwo, stabilizacja i możliwość utrzymywania prawidłowych relacji z obojgiem rodziców.
Drugi rodzic sprzeciwia się opiece naprzemiennej albo chce zmienić dotychczasowe ustalenia dotyczące dzieci? Zapoznaj się z kryteriami, którymi kieruje się sąd ustalając opiekę naprzemienną lub umów się na konsultację ze specjalistą.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.
